...Moja
planina dohvata zvezde
na njoj se prvo rađaju zore
preko nje meki oblaci jezde
i grom se prvo oglasi gore
Iznad Mokre Gore...
Mihailo Ćupović
...I
tu, u toj svetlosti od davnina su ljudi Mokrogorci. Čestiti gorštaci,
plemeniti ljudi širokogrudi domaćini čije je srce i vrata otvoreni
svima i danas i u prošlosti.
...Mokra Gora jedno selo a tri planine, jedno selo a dve
crkve, jedna u Kršanju, a druga u centru Mokre Gore. Prvu su Turci tri
puta spaljivali, mokrogorci je uporno dizali iz pepela. Po predanju crkva
Svetog Vaznesenja sagrađena je potkraj XVII veka, pre velike seobe srba
na veoma skrovitom mestu kraj reke Belog Rzava opkoljena sa obe strane
visokim stenama. Posle
tri spaljivanja crkve u Kršanju,
narod ovog sela 1892. godine podiže crkvu od kamena koja i danas postoji
i u njoj vredan ikonostas izrađen 1849. godine i uz njega ikone slikane
iste godine. Ikona Isusa Hrista velikog arhijereja na prestolu i ikona
Bogorodice sa Hristom na prestolu.
Od 1876. godine Mokrogorci su nastojali da sagrade crkvu u Mokroj Gori.
Priča se da su ikonu Svete Bogorodice donosili tri puta iz Kršanja u
Mokru Goru i da se ona ponovo sama vraćala u Kršanje na zgarište, i tek
1945. Mokrogorci sagradiše crkvu i podigoše parohijski dom.
Mokra Gora
je rano naseljavana zahvaljujući šumskom bogatstvu i rekama, kao i
drugim prirodnim vrednostima.
Tragove ranih naselja možemo pratititi preko grobnih humki u podnožju
Šargana, Karasaliji, dok tragove rimske kulture nalazimo u ostacima
starog puta preko Šargana, u rimskim grobovima, u urađenim starim
kaldrmama i poznatom rimskom natpisu.
Današnje porodice Mokre Gore vode poreklo od doseljenika iz Crne Gore,
Hercegovine, Bosne i sjeničkog kraja.
Povoljan saobraćajno-geografski položaj Mokre Gore omogućio je da ona
bude metanastazička vratnica, pa je bila u situaciji da menja etnički
sastav stanovnistva.
Naseljavanja su vršena od pravca Visegrada, dolinom Rzava, prema Šarganu
na putu za Užice i od podgorine Zlatibora prema Tari i dalje.
U selu danas zivi oko 1.000 stanovnika u 500 domaćinstava.
Geografski
i istorijski činioci uticali su da glavna privredna grana bude
poljoprivreda. Preko 50% stanovnistva obezbeđuje osnovne životne
namirnice poljoprivrednom proizvodnjom. Međutim, svake godine smanjuje se
broj stanovništva čiji su osnovni prihodi dobijeni od poljoprivrede, bilo
da se radi o zemljoradnji ili o stočarstvu.
Lice i naličje
rimskog novčića sa likom Tiberija (godina
XXVIII),
nađenog
u stublini "kisela voda".
-- STEĆCI - SVEDOČANSTVO PROŠLOSTI --
...Leta 1999. stručnjaci Arheoloskog instituta iz Beograda i Narodnog muzeja iz Užica detaljnije su istražili nekropolu. Tom prilikom na prostoru sadašnjeg groblja evidentirano je 28 nadgrobnih obeležja, za koja stručnjaci procenjuju da potiču iz perioda krajem 14. i prve polovine 15. veka, odnosno razdoblja koje je prethodilo turskim osvajanjima.
Nekropolu u istočnom delu Markovog polja, sadašnje Mokre Gore, prvi je zapazio i opisao Feliks Kanic, koji je u ovim krajevima boravio osamdesetih godina 19. veka. Tada se prema njegovom pisanju na ovom lokalitetu nalazilo "tridesetak sarkofaga" odnosno stećaka ukrašenih većinom reljefnim mačevima i krugovima. Od kraja 19. veka nekropola je u dva navrata oštećena građenjem savremenog puta i širenjem sadašnjeg groblja, pa je u odnosu na stanje koje je Kanic opisao, do danasnjih dana ostala očuvana približno jedna trećina nekropole.
...Istraživanjem je 1999. godine otkriveno 28 nadgrobnih obeležja, sedam manje u odnosu na stanje zabeleženo 1968. godine. Kao dominantan oblik ovih spomenika javljaju se nadgrobne ploče, kojih je šesnaest očuvanih primeraka. To su najčešće veoma grubo pritesani kameni blokovi, dok su obrađene ploče ređe. Neke od njih se ističu svojom debljinom, približavajući se formi stećka. Poseban nalaz predstavlja usadnik sa piramidalnim završetkom. Po svojim tipološkim odlikama, on neosporno predstavlja mlađu pojavu na nekropolisa stećcima i može ukazati na kontinuitet sahranjivanja i u turskom razdoblju u drugoj polovini 15. i prvoj polovini 16. veka.
Reprezentativnijoj grupi spomenika pripadaju stećci koji su, izgleda bili, u središnjem delu nekropole. Među njima se izdvaja devet spomenika sa monolitnim postamentima i dva u vidu pravougaonog sanduka sa ravnom gornjom površinom. Na nekim od njih postoji i reljefni ukras polumesec, kao i reljefni krug, dok se krst nalazi uklesan na bočnoj strani dva stećka. Na dva slemenika prikazan je mač-dvoručnjak, dok je na bočnoj strani jednog stećka prikazano koplje sa zastavicom.
Prema opisu stručnjaka, a pre svih Marka Popovića sa Arheološkog instituta iz Beograda, reljefni ornamenti na spomenicima mokrogorske nekropole ulaze u okvire uobičajenog repertoara simbola na stećcima sa šireg područja Hercegovine, Crne Gore, Bosne,srpskog Podrinja i dalmatinskog zaleđa.
U okviru radova na nekropoli, a zahvaljujući kazivanjima meštana, otkriveni su i ostaci kamenoloma iz koga potiče većina spomenika. U pitanju je lokalitet Suvog potoka, udaljen 1500 metara od nekropole, što potvrđuju i morfoloske karakteristike kamena sa tog područja podudarne sa kamenom srednjovekovnih spomenika.
